Drugi trymestr ciąży dla wielu kobiet jest spokojniejszy niż pierwsze tygodnie, ale nadal wymaga regularnych kontroli. W tym okresie wykonuje się między innymi morfologię oraz badanie glukozy, a w określonych sytuacjach również oznaczenie przeciwciał anty-D i ponowne badanie w kierunku toksoplazmozy.
Jakie badania krwi są obowiązkowe w 2. trymestrze ciąży?
W Polsce zakres badań wykonywanych podczas prawidłowo przebiegającej ciąży określa standard organizacyjny opieki okołoporodowej. Warto przy tym wyjaśnić, że określenie obowiązkowe badania jest potoczne. Pacjentka nie jest zmuszana do ich wykonania, ale są one przewidziane w standardzie opieki i lekarz lub położna powinni kierować na nie w odpowiednim czasie.
W drugim trymestrze przewidziana jest przede wszystkim morfologia krwi między 15. a 20. tygodniem ciąży. Następnie między 24. a 26. tygodniem wykonywany jest doustny test obciążenia 75 g glukozy. U kobiet z Rh ujemnym oznacza się również przeciwciała anty-D, a u ciężarnych, które wcześniej uzyskały ujemny wynik badania w kierunku toksoplazmozy, wykonuje się odpowiednie badanie kontrolne.
Morfologia krwi w drugim trymestrze
Morfologia należy do podstawowych badań wykonywanych w ciąży. W drugim trymestrze pozwala między innymi ocenić stężenie hemoglobiny, hematokryt, liczbę erytrocytów, leukocytów oraz płytek krwi.
Wyniki mogą pomóc w wykrywaniu niedokrwistości, która stosunkowo często pojawia się podczas ciąży między innymi na skutek zwiększającego się zapotrzebowania organizmu na żelazo. Nie powinno się jednak interpretować pojedynczego parametru bez uwzględnienia pozostałych wyników oraz etapu ciąży.
Objętość osocza ciężarnej zwiększa się, przez co wartości niektórych parametrów naturalnie zmieniają się wraz z kolejnymi tygodniami. Wynik najlepiej oceniać wspólnie z lekarzem lub położną prowadzącą ciążę.
Czy obniżona hemoglobina w ciąży zawsze oznacza niedobór żelaza?
Nie każda nieprawidłowość w morfologii oznacza, że kobieta powinna samodzielnie rozpocząć suplementację dużymi dawkami żelaza. Lekarz może zlecić dodatkowo oznaczenie ferrytyny albo inne badania, jeżeli wynik morfologii wskazuje na niedokrwistość lub istnieje podejrzenie niedoboru żelaza.
Ferrytyna pozwala ocenić zapasy żelaza w organizmie, ale nie jest badaniem wykonywanym rutynowo u każdej ciężarnej w ramach tego samego schematu. Jej oznaczenie może być szczególnie przydatne przy obniżonej hemoglobinie, wcześniejszej niedokrwistości lub innych czynnikach zwiększających ryzyko niedoboru żelaza.
Suplementację warto dobierać do wyników i zaleceń osoby prowadzącej ciążę. Nadmierne przyjmowanie preparatów żelaza bez wskazań również nie jest dobrym rozwiązaniem.
Test obciążenia glukozą jest jednym z najważniejszych badań tego okresu
W drugim trymestrze wykonywany jest również test obciążenia glukozą, często określany jako OGTT albo potocznie krzywa cukrowa. Standardowo wykorzystuje się do niego 75 g glukozy.
Podczas badania stężenie glukozy oznaczane jest trzykrotnie. Pierwszą próbkę krwi pobiera się na czczo, kolejną godzinę po wypiciu roztworu glukozy, a trzecią po dwóch godzinach.
Celem testu jest wykrycie zaburzeń gospodarki węglowodanowej, w tym cukrzycy ciążowej. Kobieta może nie mieć żadnych charakterystycznych dolegliwości mimo występowania nieprawidłowego poziomu glukozy, więc brak objawów nie jest powodem do rezygnowania z badania.
Jak przygotować się do badania glukozy w ciąży?
Dokładne zasady warto potwierdzić w laboratorium, ponieważ badanie wymaga odpowiedniego przygotowania. Zwykle należy zgłosić się rano na czczo, a przed rozpoczęciem testu pobierana jest pierwsza próbka krwi.
Po wypiciu roztworu zawierającego 75 g glukozy trzeba pozostać w laboratorium aż do zakończenia badania. W tym czasie nie powinno się intensywnie spacerować ani podejmować wysiłku fizycznego, ponieważ aktywność może wpływać na poziom glukozy.
Nie warto również celowo ograniczać węglowodanów przez kilka dni przed badaniem tylko po to, aby uzyskać niższy wynik. Sposób przygotowania powinien umożliwić ocenę rzeczywistej reakcji organizmu na glukozę.
Co zrobić, jeśli po wypiciu glukozy robi się niedobrze?
Roztwór jest bardzo słodki i u części kobiet wywołuje mdłości. Jeżeli pojawią się silne nudności lub wymioty, należy powiedzieć o tym personelowi laboratorium.
Zwymiotowanie roztworu może uniemożliwić prawidłową interpretację badania i spowodować konieczność powtórzenia testu w innym terminie. Nie należy samodzielnie decydować, że mimo wymiotów badanie można kontynuować tak samo jak wcześniej.
Pomocne może być wypicie przygotowanego roztworu zgodnie z instrukcją laboratorium i spokojne pozostanie w pozycji siedzącej przez kolejne godziny. Ewentualne możliwości poprawienia tolerancji napoju najlepiej wcześniej uzgodnić z miejscem wykonującym badanie.
Przeciwciała anty-D u kobiet z grupą Rh ujemną
Nie każda ciężarna musi wykonywać ten sam zestaw oznaczeń. U kobiet mających czynnik Rh ujemny w odpowiednim okresie ciąży przewidziane jest oznaczenie przeciwciał anty-D.
Badanie jest związane z możliwością wystąpienia konfliktu serologicznego. Organizm kobiety Rh ujemnej może w określonych okolicznościach wytworzyć przeciwciała przeciwko krwinkom płodu, jeżeli dziecko ma czynnik Rh dodatni.
Sam ujemny czynnik Rh nie oznacza jeszcze występowania konfliktu serologicznego. Jest natomiast wskazaniem do odpowiedniej kontroli i, jeśli spełnione są warunki, zastosowania profilaktyki zgodnie z zaleceniami lekarza.
Toksoplazmoza może wymagać ponownego badania
Badania w kierunku toksoplazmozy wykonywane są już na początku ciąży. Jeżeli wcześniejsze wyniki wskazują na brak odporności, w dalszej części ciąży przewidziana jest ponowna kontrola.
Toksoplazmoza jest chorobą wywoływaną przez pasożyta Toxoplasma gondii. U osoby dorosłej zakażenie często przebiega bezobjawowo lub powoduje łagodne dolegliwości, ale zakażenie pierwotne podczas ciąży może stanowić zagrożenie dla rozwijającego się płodu.
Sposób interpretacji wyników IgG i IgM nie zawsze jest prosty. Dodatni wynik jednego z parametrów nie powinien być samodzielnie traktowany jako potwierdzenie świeżego zakażenia, ponieważ czasami potrzebne są dalsze oznaczenia i konsultacja lekarska.
Czy TSH trzeba badać ponownie w drugim trymestrze?
TSH należy do badań wykonywanych na wcześniejszym etapie ciąży, ale jego ponowne oznaczanie może zostać zalecone w zależności od wyników, chorób tarczycy lub innych wskazań. Nie każda kobieta w prawidłowo przebiegającej ciąży otrzyma więc identyczną liczbę badań hormonów tarczycy.
Inaczej wygląda sytuacja u ciężarnej leczonej z powodu niedoczynności lub nadczynności tarczycy. Lekarz może wtedy regularnie kontrolować TSH oraz inne parametry, ponieważ zapotrzebowanie na leki i wartości hormonów mogą zmieniać się podczas ciąży.
Nie należy samodzielnie zmieniać dawki lewotyroksyny czy innych leków na podstawie jednego wyniku. Interpretacja powinna uwzględniać etap ciąży oraz całą sytuację kliniczną.
Czy trzeba badać ferrytynę, witaminę D i witaminę B12?
Takie badania mogą być bardzo przydatne w konkretnych sytuacjach, ale nie oznacza to, że każda kobieta musi rutynowo wykonywać cały rozbudowany pakiet laboratoryjny w drugim trymestrze. Zakres dodatkowej diagnostyki powinien wynikać z wywiadu, objawów, diety, wcześniejszych wyników i stanu zdrowia.
Ferrytyna może zostać oznaczona przy podejrzeniu niedoboru żelaza, a badania witaminy B12 mogą być uzasadnione między innymi przy określonych rodzajach niedokrwistości lub diecie eliminującej produkty odzwierzęce. Lekarz może również zlecić inne oznaczenia, jeśli pojawią się objawy wymagające szerszej diagnostyki.
Większa liczba badań nie zawsze oznacza lepszą opiekę. Istotne jest wykonywanie tych oznaczeń, które rzeczywiście pomagają ocenić stan matki i przebieg ciąży.
Badanie moczu również jest wykonywane w drugim trymestrze
Chociaż nie jest to badanie krwi, warto o nim pamiętać, ponieważ regularnie pojawia się w harmonogramie kontroli podczas ciąży. Badanie ogólne moczu może dostarczyć informacji między innymi o obecności białka, glukozy, leukocytów czy innych nieprawidłowości.
Nieprawidłowy rezultat może wymagać dalszej diagnostyki, na przykład posiewu moczu. Ma to znaczenie również dlatego, że zakażenie układu moczowego u ciężarnej może czasami przebiegać bez charakterystycznego pieczenia czy bólu.
Próbkę najlepiej pobierać zgodnie z zaleceniami laboratorium, zazwyczaj do czystego pojemnika i ze środkowego strumienia moczu. Nieprawidłowy sposób pobrania może prowadzić do zanieczyszczenia materiału i utrudnić ocenę wyniku.
W drugim trymestrze ważne jest też USG połówkowe
Badania laboratoryjne są tylko jednym z elementów kontroli ciąży. W drugim trymestrze wykonywane jest również szczegółowe badanie ultrasonograficzne, potocznie nazywane USG połówkowym.
To właśnie podczas tego badania szczegółowo ocenia się anatomię płodu oraz jego rozwój. Lekarz analizuje między innymi budowę narządów, położenie łożyska, ilość płynu owodniowego oraz parametry pozwalające ocenić wzrastanie dziecka.
USG nie zastępuje badań krwi, podobnie jak prawidłowe wyniki laboratoryjne nie eliminują potrzeby wykonywania badań obrazowych. Oba elementy służą ocenie innych aspektów przebiegu ciąży.
Czy każda ciężarna wykonuje dokładnie takie same badania?
Podstawowy schemat dotyczy ciąży fizjologicznej, czyli przebiegającej bez szczególnych powikłań. Jeżeli pojawiają się choroby przewlekłe, nieprawidłowe wyniki, ciąża mnoga albo inne czynniki ryzyka, lekarz może znacząco rozszerzyć diagnostykę.
Dodatkowe oznaczenia mogą być potrzebne między innymi przy niedokrwistości, zaburzeniach tarczycy, nadciśnieniu, chorobach nerek, zaburzeniach gospodarki węglowodanowej czy podejrzeniu infekcji. Termin badań również może zostać zmieniony, jeśli przemawia za tym sytuacja zdrowotna.
Z tego powodu najlepiej korzystać z harmonogramu przekazanego przez lekarza lub położną prowadzącą ciążę, zamiast wykonywać przypadkowe pakiety laboratoryjne.
Jakich terminów w drugim trymestrze warto pilnować?
W drugim trymestrze jednym z podstawowych badań jest morfologia, a w jego późniejszej części przypada czas na doustny test obciążenia 75 g glukozy. W zależności od grupy krwi i wcześniejszych wyników dochodzi do tego kontrola przeciwciał anty-D oraz badania związane z toksoplazmozą.
W harmonogramie znajduje się również badanie ogólne moczu oraz USG oceniające rozwój i anatomię płodu. Lekarz może rozszerzyć zestaw badań, jeśli stan zdrowia kobiety lub przebieg ciąży tego wymagają.
Jeżeli któreś badanie nie zostało wykonane w przewidzianym terminie, nie należy samodzielnie zakładać, że jest już za późno. Najlepiej skontaktować się z lekarzem lub położną i ustalić dalsze postępowanie, ponieważ przy części badań znaczenie ma konkretny etap ciąży.
Źródło: www.bobaskowo.pl
