Pierwsze tygodnie ciąży wiążą się z większą liczbą badań niż późniejsze pojedyncze wizyty kontrolne. Ich celem jest ocena zdrowia przyszłej mamy, wykrycie chorób mogących wpływać na przebieg ciąży oraz sprawdzenie rozwoju płodu. Obowiązujący w Polsce standard opieki okołoporodowej określa zakres podstawowych badań wykonywanych na początku ciąży, ale lekarz może zlecić także dodatkową diagnostykę wynikającą z historii chorób lub aktualnych dolegliwości.
Jakie badania trzeba zrobić w 1 trymestrze ciąży?
Na początku lekarz lub położna zbiera dokładny wywiad, ocenia dotychczasowy stan zdrowia oraz ryzyko związane z przebiegiem ciąży. Wykonywany jest między innymi pomiar ciśnienia, masy ciała i wzrostu, określane jest BMI, a podczas wizyty omawiane są również przyjmowane leki, wcześniejsze ciąże, choroby przewlekłe oraz styl życia.
Do 10. tygodnia ciąży lub podczas pierwszego zgłoszenia się powinny zostać wykonane między innymi morfologia krwi i oznaczenie ferrytyny, badanie ogólne moczu, grupa krwi i Rh, jeśli kobieta nie ma wcześniej odpowiednio potwierdzonego wyniku, oraz oznaczenie przeciwciał odpornościowych przeciw antygenom krwinek czerwonych. Sprawdzane jest również stężenie glukozy na czczo, a u kobiet z czynnikami ryzyka cukrzycy ciążowej lekarz może zalecić doustny test obciążenia glukozą już na początku ciąży.
Zakres badań obejmuje także VDRL, HIV, HCV, antygen HBs, TSH oraz diagnostykę w kierunku toksoplazmozy IgG i IgM, jeżeli pacjentka nie posiada odpowiedniego wcześniejszego wyniku. Cytologię wykonuje się, jeśli nie była przeprowadzona w wymaganym okresie przed ciążą. W początkowym okresie ciąży zalecana jest również kontrola stomatologiczna.
Jakie badania na pierwszą wizytę w ciąży?
Przed wizytą nie trzeba wykonywać samodzielnie całego pakietu laboratoryjnego, jeżeli lekarz nie zalecił tego wcześniej. Pierwsze spotkanie służy między innymi ustaleniu, które badania są potrzebne oraz kiedy najlepiej je przeprowadzić. Jeśli pacjentka posiada aktualne wyniki grupy krwi, cytologii, badań tarczycy lub wcześniejszą dokumentację medyczną, warto zabrać je ze sobą.
Lekarz zapyta zwykle o datę pierwszego dnia ostatniej miesiączki, długość cykli, wcześniejsze ciąże i poronienia, choroby występujące u pacjentki oraz w rodzinie, przebyte operacje i przyjmowane leki. Informacje te pomagają oszacować wiek ciąży oraz zdecydować, czy konieczne są dodatkowe konsultacje.
Podczas pierwszych wizyt istotne jest również USG. Wczesne badanie ultrasonograficzne może między innymi potwierdzić lokalizację ciąży, ocenić jej wiek oraz liczbę zarodków. Termin i zakres badania zależą jednak od etapu ciąży oraz sytuacji konkretnej pacjentki.
Morfologia i ferrytyna na początku ciąży
Badanie krwi dostarcza informacji między innymi o stężeniu hemoglobiny, liczbie krwinek czerwonych, białych i płytek krwi. Pozwala wykryć nieprawidłowości, które wymagają dalszej oceny lub leczenia.
W aktualnym standardzie opieki okołoporodowej na początku ciąży uwzględnione jest również oznaczenie ferrytyny. Parametr ten pomaga ocenić zapasy żelaza w organizmie i może być przydatny w rozpoznawaniu jego niedoboru jeszcze przed wystąpieniem wyraźnej niedokrwistości.
Nie należy jednak rozpoczynać przyjmowania dużych dawek żelaza wyłącznie dlatego, że ciąża została potwierdzona. Wyniki oraz potrzebę suplementacji najlepiej omówić z osobą prowadzącą ciążę.
Dlaczego sprawdza się grupę krwi i czynnik Rh?
Znajomość grupy krwi przyszłej mamy ma znaczenie nie tylko podczas porodu. Na początku ciąży oznacza się również przeciwciała odpornościowe przeciw antygenom krwinek czerwonych, co pozwala ocenić ryzyko wystąpienia problemów związanych z niezgodnością serologiczną.
Jeżeli kobieta ma grupę Rh ujemną, lekarz zwraca szczególną uwagę na możliwość powstawania przeciwciał. Ich kontrola jest później powtarzana w odpowiednich terminach, a dalsze postępowanie zależy od wyników badań i sytuacji klinicznej.
Jeżeli pacjentka posiada prawidłowo udokumentowany wynik grupy krwi, nie zawsze trzeba oznaczać ją ponownie. Warto dlatego zabrać na wizytę wcześniejszą dokumentację zamiast opierać się jedynie na informacji zapamiętanej sprzed kilku lat.
Po co wykonuje się badanie moczu?
Analiza próbki pozwala między innymi wykryć nieprawidłowości mogące wskazywać na problemy z układem moczowym, obecność białka, glukozy czy innych zmian wymagających dalszej diagnostyki. Badanie to będzie powtarzane również w kolejnych etapach ciąży.
Zakażenia dróg moczowych podczas ciąży nie zawsze powodują charakterystyczne objawy. Dlatego wynik badania ma znaczenie nawet wtedy, gdy kobieta nie odczuwa bólu, pieczenia ani częstszego parcia na mocz.
Jeżeli pojawią się nieprawidłowości, lekarz może zalecić wykonanie dodatkowych badań, na przykład posiewu moczu. Nie należy natomiast rozpoczynać samodzielnego leczenia na podstawie pojedynczego parametru z wyniku.
Jakie badania na choroby zakaźne wykonuje się w pierwszym trymestrze?
Wczesna diagnostyka obejmuje między innymi HIV, HCV, antygen HBs oraz VDRL stosowany w diagnostyce kiły. Wykrycie zakażenia nie oznacza automatycznie problemów u dziecka, ale pozwala odpowiednio wcześnie wdrożyć właściwe postępowanie.
Wykonuje się również badania w kierunku toksoplazmozy, najczęściej oznaczając przeciwciała IgG i IgM, jeżeli kobieta nie posiada wcześniej odpowiedniego wyniku. Interpretacja rezultatów nie zawsze jest prosta, dlatego dodatnie IgM nie powinno być samodzielnie traktowane jako dowód świeżego zakażenia.
W razie niejednoznacznych wyników lekarz może zlecić dalszą diagnostykę. Dotyczy to również innych zakażeń, jeżeli wywiad, objawy lub szczególna sytuacja zdrowotna wskazują na potrzebę rozszerzenia badań.
Czy w pierwszym trymestrze trzeba zbadać tarczycę?
Oznaczenie TSH znajduje się w zakresie badań wykonywanych na początku ciąży. Hormony tarczycy mają duże znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu kobiety i rozwoju płodu, dlatego zaburzenia pracy tego gruczołu wymagają odpowiedniej kontroli.
Jeżeli wynik TSH jest nieprawidłowy albo pacjentka wcześniej chorowała na tarczycę, lekarz może zlecić kolejne oznaczenia, między innymi FT4 i odpowiednie przeciwciała. Zakres zależy od historii choroby oraz uzyskanych rezultatów.
Kobieta, która już przed ciążą przyjmowała lewotyroksynę lub inne leki związane z chorobami tarczycy, powinna poinformować o ciąży lekarza prowadzącego. Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać dawki stosowanych preparatów.
Czy trzeba badać glukozę już na początku?
Pomiar stężenia glukozy na czczo wykonuje się już podczas początkowej diagnostyki. Dzięki temu można wykryć nieprawidłową gospodarkę węglowodanową jeszcze przed standardowym testem wykonywanym później w ciąży.
U kobiet należących do grupy zwiększonego ryzyka cukrzycy ciążowej lekarz może zlecić OGTT wcześniej. Nie oznacza to, że każda ciężarna musi wykonywać test obciążenia 75 g glukozy w pierwszych kilku tygodniach.
Standardowe badanie obciążenia glukozą jest przewidziane również w dalszej części ciąży. Dlatego prawidłowy wynik uzyskany na początku nie oznacza, że późniejsza kontrola zawsze będzie zbędna.
Kiedy wykonuje się pierwsze ważne USG prenatalne?
Pod koniec pierwszego trymestru przypada jedno z najważniejszych badań ultrasonograficznych w ciąży. Wykonuje się je w ściśle określonym okresie, gdy możliwa jest szczegółowa ocena rozwoju płodu i parametrów wykorzystywanych do szacowania ryzyka wybranych nieprawidłowości.
Nie należy utożsamiać tego badania z krótkim USG wykonywanym wcześniej w celu potwierdzenia ciąży. Badanie prenatalne ma znacznie szerszy zakres i powinno być przeprowadzone w odpowiednim terminie.
Nie warto odkładać zapisania się na USG do ostatnich dni pierwszego trymestru. W niektórych placówkach terminy wizyt są odległe, a badanie powinno zostać wykonane w określonym przedziale ciąży.
Czy test PAPP-A trzeba robić w każdej ciąży?
Badanie biochemiczne może być wykonywane w połączeniu z prenatalnym USG w celu wyliczenia ryzyka wybranych nieprawidłowości chromosomalnych. W pierwszym trymestrze wykorzystuje się między innymi oznaczenie PAPP-A i wolnej podjednostki beta-hCG.
Sam wynik jednego parametru nie powinien być interpretowany w oderwaniu od pozostałych danych. Ocena uwzględnia między innymi wiek ciąży, parametry ultrasonograficzne oraz wyniki oznaczeń biochemicznych.
Badanie przesiewowe nie daje stuprocentowej odpowiedzi, czy płód ma określoną nieprawidłowość chromosomalną. Określa ryzyko, a w przypadku nieprawidłowego rezultatu lekarz może zaproponować dalszą diagnostykę.
Czy NIPT zastępuje badanie prenatalne?
Testy wykonywane na podstawie wolnego DNA pochodzenia łożyskowego obecnego we krwi ciężarnej pozwalają z dużą dokładnością oszacować ryzyko wybranych aberracji chromosomalnych. Są jednak badaniami przesiewowymi, a nie diagnostycznymi.
NIPT nie zastępuje również USG prenatalnego. Ultrasonografia pozwala ocenić budowę i rozwój płodu oraz wykrywać zmiany, których sam test genetyczny wykonywany z krwi matki nie pokaże.
Decyzję o wykonaniu takiego badania najlepiej omówić z lekarzem. Szczególne znaczenie ma to wtedy, gdy wcześniejsze USG lub badania biochemiczne wskazały na zwiększone ryzyko nieprawidłowości.
Jakie badania po kolei w ciąży?
Początkowy etap obejmuje pierwszą wizytę oraz pakiet badań krwi, moczu i badań przesiewowych przewidzianych dla tego okresu. Pod koniec pierwszego trymestru wykonuje się odpowiednie USG prenatalne oraz, zgodnie z ustalonym planem, badania biochemiczne.
W drugim trymestrze kontynuowane są wizyty kontrolne oraz badania laboratoryjne. Ważnym etapem jest szczegółowe USG oceniające anatomię płodu. W dalszej części ciąży wykonuje się między innymi diagnostykę gospodarki węglowodanowej oraz kolejne kontrole przewidziane dla danego tygodnia.
Nie każda kobieta będzie jednak miała identyczny zestaw badań. Przy ciąży mnogiej, chorobach przewlekłych, nieprawidłowych wynikach, wcześniejszych komplikacjach albo innych czynnikach ryzyka lekarz może zwiększyć częstotliwość wizyt i rozszerzyć diagnostykę.
Co zabrać na pierwszą wizytę u ginekologa?
Przydatne są wcześniejsze wyniki badań, dokumentacja dotycząca chorób przewlekłych oraz dokładna lista regularnie stosowanych leków i suplementów. Warto również znać datę pierwszego dnia ostatniej miesiączki i przygotować informacje dotyczące wcześniejszych ciąż.
Jeśli kobieta ma dokument potwierdzający grupę krwi, aktualny wynik cytologii albo dokumentację dotyczącą leczenia tarczycy, cukrzycy czy innych chorób, dobrze zabrać ją ze sobą. Może to zapobiec niepotrzebnemu powtarzaniu części badań i ułatwić lekarzowi ocenę sytuacji.
Pierwszych badań nie warto odkładać na później, szczególnie jeśli ciąża została już potwierdzona. Część diagnostyki prenatalnej ma ściśle określone ramy czasowe, dlatego plan kolejnych wizyt najlepiej ustalić z osobą prowadzącą ciążę już na jej początku.
Źródło: www.bobaskowo.pl
