Kwas foliowy przed ciążą
fot. www.magnific.com

Kwas foliowy to jedna z najważniejszych witamin dla kobiet planujących macierzyństwo, ponieważ uczestniczy w podziale komórek i prawidłowym rozwoju układu nerwowego płodu. Jego odpowiednia ilość w organizmie zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej, w tym rozszczepu kręgosłupa. Suplementację najlepiej rozpocząć jeszcze przed zapłodnieniem, gdyż najważniejsze etapy rozwoju zarodka zachodzą bardzo wcześnie. Znaczenie mają jednak nie tylko termin przyjmowania, ale również dawka i forma preparatu.

Kiedy brać kwas foliowy przed ciążą?

Suplementację kwasu foliowego najlepiej rozpocząć co najmniej 12 tygodni przed planowanym poczęciem, zgodnie z polskimi zaleceniami dotyczącymi przygotowania do ciąży. Taki okres pozwala stopniowo zwiększyć zasoby folianów w organizmie, co ma szczególne znaczenie dla prawidłowego rozwoju zarodka. Amerykańskie Centers for Disease Control and Prevention (CDC) zaleca rozpoczęcie przyjmowania kwasu foliowego przynajmniej miesiąc przed zapłodnieniem. Wcześniejsze rozpoczęcie suplementacji jest jednak korzystne, ponieważ wyrównanie ewentualnych niedoborów wymaga czasu.

Cewa nerwowa, z której rozwijają się mózg i rdzeń kręgowy dziecka, zamyka się zwykle około 28. dnia po zapłodnieniu. Oznacza to, że najważniejszy etap jej rozwoju przypada na okres, gdy część kobiet dopiero dowiaduje się o ciąży. Jeśli przyszła mama nie przyjmowała wcześniej folianów, powinna rozpocząć suplementację możliwie szybko po uzyskaniu dodatniego wyniku testu. Nie należy jednak uznawać późniejszego rozpoczęcia przyjmowania preparatu za pewną przyczynę nieprawidłowości, ponieważ na rozwój płodu wpływa wiele czynników.

Czy kwas foliowy pomaga na zajście w ciążę?

Kwas foliowy, czyli syntetyczna postać witaminy B9, nie jest lekiem zwiększającym płodność ani preparatem wywołującym owulację. Jego podstawowym zadaniem podczas planowania ciąży jest zapewnienie odpowiedniego poziomu folianów, niezbędnych do prawidłowego rozwoju zarodka. Niektóre badania obserwacyjne wskazywały na związek suplementacji z większym prawdopodobieństwem poczęcia, jednak nie dowodzi to, że sam kwas foliowy skutecznie leczy problemy z płodnością. Kobiety mające trudności z zajściem w ciążę powinny szukać ich przyczyny, zamiast samodzielnie zwiększać dawkę witaminy B9.

Suplementacja kwasu foliowego ma znaczenie również dla organizmu kobiety, ponieważ foliany uczestniczą w syntezie DNA i produkcji prawidłowych krwinek czerwonych. Niedobór witaminy B9 może prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej, a więc zaburzenia powstawania krwinek czerwonych. Przygotowując się do ciąży, warto zadbać również o zbilansowaną dietę, prawidłową masę ciała i leczenie istniejących chorób. Same suplementy nie zastąpią bowiem diagnostyki zaburzeń hormonalnych, problemów z owulacją ani innych przyczyn niepłodności.

Ile kwasu foliowego przy staraniach o dziecko?

U zdrowych kobiet bez dodatkowych czynników ryzyka standardową dawką profilaktyczną jest 400 mikrogramów (µg), czyli 0,4 mg kwasu foliowego dziennie. Taką ilość zalecają między innymi CDC i brytyjski NHS, a polskie stanowisko ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników z 2024 roku uwzględnia także suplementację aktywnymi folianami. Zalecenia PTGiP różnicują dawkowanie w zależności od okresu ciąży i indywidualnego ryzyka, dlatego nie każda kobieta powinna stosować identyczny preparat. Przy planowaniu ciąży najlepiej omówić dawkowanie z ginekologiem, zwłaszcza jeśli występują choroby przewlekłe lub wcześniejsze powikłania położnicze.

Większe dawki mogą być potrzebne kobietom, u których wcześniej wystąpiła ciąża obciążona wadą cewy nerwowej, oraz pacjentkom z określonymi problemami zdrowotnymi. Szczególnej oceny wymagają między innymi cukrzyca przedciążowa, zaburzenia wchłaniania i przyjmowanie niektórych leków przeciwpadaczkowych. W wybranych przypadkach lekarz może zalecić dawki liczone w miligramach, jednak nie należy stosować ich samodzielnie. Nadmierna suplementacja może być niekorzystna, a wysokie dawki kwasu foliowego mogą maskować objawy niedoboru witaminy B12.

Jaki kwas foliowy wybrać przed ciążą?

W aptekach dostępne są preparaty zawierające klasyczny kwas foliowy oraz aktywne foliany, przede wszystkim 5-metylotetrahydrofolian, określany skrótem 5-MTHF. Kwas foliowy musi zostać przekształcony w organizmie do postaci wykorzystywanych w przemianach metabolicznych, natomiast 5-MTHF jest już aktywną formą folianu. Polskie stanowisko PTGiP z 2024 roku uwzględnia stosowanie 5-MTHF oraz preparatów łączących aktywne foliany z kwasem foliowym. Nie oznacza to jednak, że klasyczny kwas foliowy jest nieskuteczny, ponieważ to właśnie dla niego istnieją najsilniejsze dowody kliniczne dotyczące zapobiegania wadom cewy nerwowej.

Najlepiej przyswajalny kwas foliowy to popularne określenie używane przy reklamowaniu preparatów z aktywnymi folianami, ale nie powinno być jedynym kryterium zakupu. Sama możliwość bezpośredniego wykorzystania 5-MTHF nie oznacza, że udowodniono jego większą skuteczność w zapobieganiu wadom rozwojowym niż tradycyjnego kwasu foliowego. Przy wyborze należy sprawdzić zawartość folianów w dziennej porcji oraz unikać jednoczesnego stosowania kilku suplementów o podobnym składzie. Także popularne witaminy przed ciążą powinny być dobierane do rzeczywistych potrzeb kobiety, a nie liczby składników wymienionych na opakowaniu.

Jaki kwas foliowy w ciąży przyjmować?

Kwas foliowy w ciąży jest szczególnie istotny w pierwszym trymestrze, gdy intensywnie rozwija się układ nerwowy dziecka. Według stanowiska PTGiP z 2024 roku kobiety z grupy niskiego ryzyka mogą w tym okresie przyjmować 400–800 µg aktywnych folianów dziennie, natomiast w drugim i trzecim trymestrze zalecana ilość wynosi 800 µg. Polskie zalecenia uwzględniają także preparaty łączące różne formy folianów, dlatego konkretny skład warto ustalić z lekarzem prowadzącym ciążę. Nie należy natomiast automatycznie zwiększać dawki po uzyskaniu dodatniego wyniku testu, jeśli stosowany wcześniej preparat odpowiada indywidualnym zaleceniom.

Ważnym elementem codziennego żywienia pozostają naturalne źródła folianów, takie jak szpinak, brokuły, sałata, soczewica, fasola i inne rośliny strączkowe. Produkty te dostarczają również błonnika, witamin i składników mineralnych, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Sama dieta może jednak nie zapewniać ilości folianów potrzebnej do skutecznej profilaktyki wad cewy nerwowej, dlatego zalecana suplementacja pozostaje istotna. W przypadku nudności lub trudności z przyjmowaniem tabletek warto omówić z lekarzem albo farmaceutą zmianę postaci preparatu, zamiast rezygnować z jego stosowania.

Źródła:
https://ptgip.edu.pl/rekomendacja/stanowisko-ekspertow-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-w-zakresie-suplementacji-folianow-oraz-warunkow-stosowania-dodatkowej-suplementacji-choliny-i-witamin-b6-i-b12-w-okresie-przedkoncep
https://www.cdc.gov/folic-acid/hcp/clinical-overview
https://ods.od.nih.gov/factsheets/Pregnancy-HealthProfessional
https://guhmaternity.hsewnw.ie/planning-a-pregnancy/folic-acid