Dieta bezglutenowa u dziecka nie musi oznaczać rezygnacji z ulubionych posiłków ani monotonnych dań. Wiele produktów spożywczych naturalnie nie zawiera glutenu, dlatego można z nich przygotować pełnowartościowe śniadania, obiady i przekąski. Trzeba jednak zwracać uwagę na skład żywności oraz sposób przygotowywania potraw, ponieważ nawet niewielkie zanieczyszczenie glutenem może być problemem dla dziecka z celiakią. Co można bezpiecznie podawać i jak ułożyć codzienny jadłospis?
Co może jeść dziecko na diecie bezglutenowej?
Gluten występuje przede wszystkim w pszenicy, życie, jęczmieniu i ich odmianach, dlatego produkty przygotowane z tych zbóż należy wyeliminować z diety dziecka z celiakią. Nie oznacza to konieczności rezygnacji ze wszystkich produktów zbożowych, ponieważ ryż, kukurydza, gryka, proso i komosa ryżowa naturalnie nie zawierają glutenu. Bezpiecznym elementem jadłospisu mogą być również ziemniaki, warzywa, owoce, jaja, mleko oraz nieprzetworzone mięso i ryby, o ile dziecko nie ma innych przeciwwskazań żywieniowych. Produkty przetworzone wymagają natomiast sprawdzenia składu, ponieważ gluten może znajdować się między innymi w panierkach, sosach i niektórych wędlinach.
Dieta bezglutenowa dla dzieci powinna być odpowiednio zbilansowana, ponieważ samo usunięcie pieczywa czy makaronu pszennego nie zapewnia prawidłowego żywienia. W codziennych posiłkach potrzebne są źródła białka, zdrowych tłuszczów, błonnika, witamin oraz składników mineralnych. Dobrym rozwiązaniem jest korzystanie z naturalnie bezglutenowych produktów, zamiast opierania całego jadłospisu na gotowych zamiennikach pieczywa i słodyczach. W przypadku rozpoznanej celiakii sposób żywienia warto omówić z dietetykiem dziecięcym, szczególnie jeśli występują niedobory pokarmowe lub problemy ze wzrastaniem.
Jaki jest jadłospis dla dziecka na diecie bezglutenowej?
Przykładowy dzień można rozpocząć od jaglanki przygotowanej na mleku lub odpowiednim napoju roślinnym, z dodatkiem banana i owoców jagodowych. Na drugie śniadanie sprawdzi się kanapka z certyfikowanego pieczywa bezglutenowego z jajkiem, twarożkiem i świeżymi warzywami. Obiad może składać się z pieczonego mięsa, ziemniaków oraz gotowanych warzyw, natomiast na podwieczorek można podać jogurt naturalny z owocami. Wieczorem dobrym rozwiązaniem będzie omlet z warzywami lub sałatka z ryżem i dodatkiem białka.
Taki jadłospis stanowi jedynie przykład, ponieważ wielkość porcji i dobór produktów powinny odpowiadać wiekowi, aktywności oraz potrzebom dziecka. Warto zmieniać rodzaje kasz i dodatków, aby nie ograniczać diety do ryżu oraz kukurydzy. Szczególnie przydatne są kasza gryczana, jaglana, amarantus i komosa ryżowa, które mogą urozmaicać codzienne posiłki. Należy bezwzględnie wybierać produkty niezanieczyszczone glutenem podczas produkcji i pakowania, co ma szczególne znaczenie przy kaszach oraz mąkach.
Co na obiad dla dziecka na diecie bezglutenowej?
Przygotowując obiad bezglutenowy dla dziecka, można korzystać z wielu tradycyjnych potraw, zmieniając jedynie wybrane składniki. Pieczony kurczak z ziemniakami i surówką, ryż z warzywami oraz domowa zupa pomidorowa bez pszennego makaronu to przykłady dań, które łatwo dostosować do potrzeb dziecka. Dobrym wyborem są również pulpety z indyka podawane z kaszą gryczaną lub bezglutenowym makaronem. Ważne jest jednak sprawdzenie przypraw, gotowych bulionów i sosów, ponieważ mogą zawierać składniki glutenowe.
Nie trzeba rezygnować z naleśników, pierogów czy domowej pizzy. Zamiast tradycyjnej mąki pszennej można wykorzystać odpowiednio dobraną mieszankę bezglutenową, a w przypadku naleśników także mąkę gryczaną lub ryżową. Należy pamiętać, że mąki bezglutenowe mają inne właściwości wypiekowe, dlatego nie zawsze można zastępować nimi mąkę pszenną w identycznych proporcjach. Najłatwiej rozpocząć od przepisów opracowanych specjalnie z myślą o wypiekach bez glutenu.
Jakie są bezglutenowe przekąski dla dzieci?
Przekąski nie muszą opierać się na gotowych batonach czy ciastkach oznaczonych jako bezglutenowe. Dobrym rozwiązaniem są świeże owoce, pokrojone warzywa z hummusem, jogurt naturalny oraz domowe placuszki przygotowane z odpowiedniej mąki. Starszym dzieciom można również podawać orzechy, jeśli nie występuje alergia, natomiast u młodszych trzeba uwzględnić ryzyko zadławienia i odpowiednio dostosować ich postać. Domowe przekąski pozwalają lepiej kontrolować skład i ograniczać nadmiar cukru.
Kupując gotową żywność bezglutenową dla dzieci, należy zwracać uwagę na oznaczenia producenta. Zgodnie z przepisami unijnymi określenie bezglutenowy można stosować do produktów zawierających nie więcej niż 20 mg glutenu na kilogram żywności. Szczególnej ostrożności wymaga owies, który często ulega zanieczyszczeniu pszenicą, żytem lub jęczmieniem, dlatego należy wybierać produkty oznaczone jako bezglutenowe. Przy celiakii warto także omówić włączenie owsa z lekarzem lub dietetykiem, ponieważ niewielka część chorych może źle go tolerować.
Jak bezpiecznie przygotowywać posiłki bezglutenowe dla dziecka?
Dieta bezglutenowa u dzieci wymaga również odpowiedniej organizacji kuchni, szczególnie jeśli pozostali domownicy jedzą tradycyjne produkty zbożowe. Okruchy zwykłego pieczywa, wspólny toster czy używanie tego samego noża do masła mogą prowadzić do zanieczyszczenia posiłku glutenem. Należy więc dokładnie myć blaty, naczynia i przybory kuchenne, a produkty bezglutenowe przechowywać w sposób ograniczający kontakt z inną żywnością. W przypadku celiakii nawet niewielkie ilości glutenu mogą powodować uszkodzenie jelita, również wtedy, gdy dziecko nie odczuwa bezpośrednich dolegliwości.
Nie należy wprowadzać diety bezglutenowej samodzielnie tylko dlatego, że dziecko skarży się na bóle brzucha lub wzdęcia. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, najpierw potrzebna jest odpowiednia diagnostyka, ponieważ wcześniejsze wyeliminowanie glutenu może zafałszować wyniki badań. Po potwierdzeniu choroby konieczne jest konsekwentne przestrzeganie zaleceń przez całe życie. Odpowiednio zaplanowany jadłospis pozwala zapewnić dziecku różnorodne posiłki, bez rezygnowania z większości codziennych smaków.
Źródła:
https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/alergie-i-nietolerancje-pokarmowe/dieta-bezglutenowa-zalecenia-zywieniowe
https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/celiakia
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=celex%3A32014R0828
