Pierwsze tygodnie życia dziecka to czas intensywnej obserwacji jego rozwoju i zdrowia. Część badań wykonywana jest jeszcze na oddziale noworodkowym, natomiast po powrocie do domu ważne stają się wizyty patronażowe, kontrola u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej oraz sprawdzenie wyników badań przesiewowych. Zakres dalszej diagnostyki zależy od stanu dziecka, przebiegu ciąży i porodu oraz informacji zapisanych w karcie wypisowej.
Co powinno być sprawdzone jeszcze przed wypisem ze szpitala?
Zanim dziecko opuści oddział położniczy, powinno przejść podstawowe procedury przewidziane dla noworodków. Należą do nich między innymi badanie lekarskie, przesiewowe badanie słuchu, test pulsoksymetryczny oraz pobranie suchej kropli krwi do badań przesiewowych. Oceniane są również między innymi sposób oddychania, karmienie i ogólny stan dziecka.
Rodzice powinni otrzymać dokumentację zawierającą informacje dotyczące przebiegu pobytu noworodka w szpitalu. Warto dokładnie sprawdzić kartę wypisową, ponieważ mogą znajdować się w niej zalecenia dotyczące dodatkowych kontroli, konsultacji specjalistycznych lub powtórzenia określonego badania.
Jeżeli dziecko urodziło się przedwcześnie, miało niską masę urodzeniową albo podczas pobytu stwierdzono nieprawidłowości, harmonogram dalszej opieki może znacznie różnić się od tego dotyczącego zdrowego noworodka urodzonego o czasie.
Kiedy powinna odbyć się pierwsza wizyta położnej?
Po powrocie do domu rodzice nie zostają sami z oceną stanu dziecka. Opiekę nad noworodkiem i matką zapewnia między innymi położna podstawowej opieki zdrowotnej, która realizuje wizyty patronażowe.
Pierwsza taka wizyta powinna odbyć się bardzo szybko po zgłoszeniu urodzenia dziecka lub wypisu ze szpitala. Zasadniczo przeprowadza się ją w ciągu 48 godzin od otrzymania przez położną odpowiedniego zgłoszenia, z uwzględnieniem zasad dotyczących dni wolnych od pracy.
Podczas wizyty położna nie wykonuje tylko ogólnej kontroli. Ocenia między innymi sposób karmienia, zachowanie noworodka, stan skóry, oddychanie oraz objawy mogące wskazywać na nasilającą się żółtaczkę. Sprawdza również, czy rodzice prawidłowo pielęgnują dziecko i czy nie pojawiły się problemy wymagające konsultacji lekarskiej.
Kiedy noworodek powinien trafić do pediatry lub lekarza rodzinnego?
W pierwszych tygodniach życia przewidziana jest porada patronażowa lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Obejmuje ona ocenę rozwoju fizycznego dziecka, badanie oraz zebranie informacji dotyczących między innymi sposobu karmienia, zachowania i ewentualnych niepokojących objawów.
Lekarz może zważyć dziecko, ocenić przyrost masy ciała oraz zmierzyć obwód głowy. Sprawdzane są również między innymi skóra, serce, płuca, jama brzuszna, napięcie mięśniowe, odruchy i sposób poruszania kończynami.
Istotnym elementem jest również ocena żółtaczki oraz badanie stawów biodrowych. Jeśli lekarz zauważy coś niepokojącego, może skierować dziecko na dodatkowe badania lub konsultację specjalistyczną.
Czy po wyjściu ze szpitala trzeba powtarzać badania przesiewowe?
Większość zdrowych noworodków nie wymaga ponownego wykonywania całego pakietu badań bez wskazań. Pobranie suchej kropli krwi wykonywane jest zazwyczaj jeszcze podczas pobytu w szpitalu, a próbka trafia do laboratorium zajmującego się badaniami przesiewowymi.
W Polsce program obejmuje diagnostykę wielu chorób wrodzonych, które początkowo mogą nie dawać żadnych widocznych objawów. Badania dotyczą między innymi wrodzonej niedoczynności tarczycy, fenyloketonurii, mukowiscydozy, rdzeniowego zaniku mięśni, wrodzonego przerostu nadnerczy oraz wybranych zaburzeń metabolicznych.
Warto upewnić się, że próbka została prawidłowo pobrana oraz że placówka posiada aktualne dane kontaktowe rodziców. Jeśli wynik wymaga dalszej diagnostyki, rodzina otrzymuje informację o konieczności wykonania dodatkowych badań.
Kiedy trzeba powtórzyć pobranie krwi z pięty?
Czasami pierwsza próbka nie pozwala na uzyskanie wiarygodnego wyniku. Może się tak zdarzyć między innymi wtedy, gdy pobrano zbyt mało krwi, materiał był nieprawidłowej jakości albo badanie wykonano w szczególnych okolicznościach wymagających dodatkowej kontroli.
Powtórzenie może być również potrzebne u niektórych wcześniaków, dzieci leczonych intensywnie lub noworodków, u których wystąpiły określone problemy zdrowotne. Decyzję podejmuje personel medyczny zgodnie z zasadami programu przesiewowego.
Jeśli rodzice otrzymają wezwanie do ponownego pobrania materiału, nie oznacza to automatycznie rozpoznania choroby. Badanie przesiewowe służy przede wszystkim wyłonieniu dzieci, u których potrzebna jest dokładniejsza diagnostyka.
Czy trzeba kontrolować słuch noworodka po wyjściu ze szpitala?
U większości dzieci przesiewowe badanie słuchu wykonywane jest jeszcze przed wypisem. Jeżeli wynik jest prawidłowy i nie występują dodatkowe czynniki ryzyka, zwykle nie ma potrzeby natychmiastowego ponawiania badania.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy test dał wynik wymagający kontroli albo został wykonany w warunkach, które mogły wpłynąć na jego rezultat. W karcie wypisowej powinno znaleźć się wtedy zalecenie dalszej diagnostyki audiologicznej.
Nieprawidłowy wynik pierwszego testu nie musi oznaczać trwałego niedosłuchu. Na rezultat mogą wpływać między innymi przejściowe czynniki występujące bezpośrednio po porodzie.
Czy noworodek powinien mieć wykonane USG bioderek?
Kontrola stawów biodrowych jest ważnym elementem opieki nad niemowlęciem, ponieważ pozwala wcześnie wykryć zaburzenia ich rozwoju. Już podczas badania lekarskiego lekarz ocenia biodra dziecka, jednak samo badanie kliniczne nie zawsze wystarcza do pełnej oceny.
W Polsce powszechnie wykonuje się USG stawów biodrowych w pierwszych tygodniach życia. Dokładny termin warto ustalić z pediatrą lub ortopedą, ponieważ może on zależeć od stanu dziecka oraz obecności czynników zwiększających ryzyko dysplazji.
Szybszej kontroli mogą wymagać dzieci, u których lekarz stwierdzi nieprawidłowość podczas badania albo występują dodatkowe czynniki ryzyka, na przykład położenie miednicowe w czasie ciąży.
Czy po porodzie trzeba badać poziom bilirubiny?
Żółtaczka fizjologiczna występuje u wielu noworodków i najczęściej ustępuje samoistnie. Po wypisie ważna jest jednak obserwacja koloru skóry i zachowania dziecka, ponieważ u części noworodków stężenie bilirubiny może nadal rosnąć.
Położna i lekarz oceniają stopień zażółcenia skóry, a jeśli wynik obserwacji albo stan dziecka wzbudza wątpliwości, mogą zalecić pomiar bilirubiny. Można go wykonać za pomocą specjalnego urządzenia przez skórę, a w razie potrzeby oznaczyć jej stężenie we krwi.
Pilniejszej kontroli wymaga między innymi szybko nasilające się zażółcenie, znaczna senność, trudności z karmieniem albo sytuacja, w której żółtaczka pojawia się bardzo wcześnie. Nie powinno się wtedy czekać do kolejnej planowej wizyty.
Czy morfologia krwi jest rutynowo potrzebna zdrowemu noworodkowi?
Zdrowe dziecko bez niepokojących objawów zazwyczaj nie potrzebuje rutynowego wykonywania morfologii tylko dlatego, że opuściło szpital. Podobnie nie ma potrzeby profilaktycznego oznaczania CRP, glukozy czy innych parametrów laboratoryjnych bez medycznego uzasadnienia.
Takie badania mogą być natomiast zlecane, gdy pojawia się podejrzenie infekcji, niedokrwistości, zaburzeń metabolicznych albo innych problemów. Zakres diagnostyki ustala wtedy lekarz na podstawie badania dziecka i jego dotychczasowej dokumentacji.
Nie warto wykonywać szerokiego zestawu badań prywatnie na własną rękę. Pobieranie krwi jest dla noworodka obciążeniem, a przypadkowe odchylenia laboratoryjne mogą prowadzić do kolejnych, nie zawsze potrzebnych badań.
Jak kontroluje się przyrost masy ciała?
Po porodzie dziecko fizjologicznie traci część swojej masy urodzeniowej. W kolejnych dniach powinno zacząć ją odzyskiwać, dlatego ważnym elementem pierwszych wizyt jest obserwacja masy ciała oraz skuteczności karmienia.
Nie ocenia się jednak pojedynczego pomiaru w oderwaniu od całej sytuacji. Znaczenie mają również liczba karmień, sposób ssania, liczba mokrych pieluch, stolce, aktywność dziecka oraz jego stan ogólny.
Jeżeli przyrost jest niewystarczający, lekarz lub położna pomagają ustalić możliwą przyczynę. Czasami problemem jest technika karmienia lub niewystarczające pobieranie pokarmu, a czasami stan zdrowia dziecka wymagający dokładniejszej diagnostyki.
Jakie dodatkowe badania mogą być potrzebne?
Nie istnieje jeden zestaw dodatkowych badań obowiązkowych dla wszystkich noworodków po wypisie. Ich dobór zależy między innymi od przebiegu ciąży, rodzaju porodu, wieku ciążowego, masy urodzeniowej oraz problemów stwierdzonych podczas pobytu w szpitalu.
U jednego dziecka potrzebna będzie kontrola okulistyczna, u innego kardiologiczna, neurologiczna, nefrologiczna albo endokrynologiczna. Szczególnym nadzorem objęte bywają wcześniaki i dzieci z rozpoznanymi wadami wrodzonymi.
Najważniejszym dokumentem pozostaje karta wypisowa. Zalecenia dotyczące badań oraz terminu konsultacji należy traktować jako część dalszej opieki, nawet jeśli dziecko po powrocie do domu wygląda na zdrowe.
Jakie objawy wymagają pilnego kontaktu z lekarzem?
W pierwszym miesiącu życia próg do konsultacji powinien być niski. Szczególnej uwagi wymaga gorączka, problemy z oddychaniem, sinienie, wyraźna apatia, trudności z wybudzeniem, nagłe pogorszenie karmienia, powtarzające się wymioty albo znacznie mniejsza liczba mokrych pieluch.
Niepokojące są także drgawki, nietypowe ruchy, nasilająca się żółtaczka, wyraźna wiotkość oraz gwałtowna zmiana zachowania dziecka. W takich sytuacjach nie należy czekać na zaplanowaną wizytę patronażową.
Po powrocie do domu najważniejsze jest pilnowanie ustalonego harmonogramu opieki, sprawdzenie wyników badań przesiewowych i uważna obserwacja dziecka. U zdrowego noworodka większość pierwszych kontroli opiera się na badaniu lekarskim, ocenie rozwoju, karmienia i masy ciała, a dalsza diagnostyka wykonywana jest wtedy, gdy istnieje konkretne wskazanie.
Źródło: www.bobaskowo.pl
