Pierwsze dni po narodzinach dziecka to nie tylko czas na odpoczynek i poznawanie noworodka. Jeszcze podczas pobytu na oddziale położniczym personel medyczny ocenia jego stan zdrowia i wykonuje kilka badań przesiewowych. Większość z nich dotyczy dzieci, które wyglądają na całkowicie zdrowe. Chodzi o to, aby możliwie wcześnie wychwycić nieprawidłowości, które początkowo mogą nie dawać żadnych widocznych objawów. W Polsce zakres standardowych procedur obejmuje między innymi badanie lekarskie, badanie słuchu, pulsoksymetrię oraz pobranie suchej kropli krwi.
Jakie są pierwsze badania noworodka?
Ocena dziecka rozpoczyna się właściwie od pierwszych chwil po porodzie. Personel zwraca uwagę między innymi na oddychanie, pracę serca, napięcie mięśniowe i reakcję na bodźce. Powszechnie stosowana jest skala Apgar, która pozwala w uporządkowany sposób ocenić stan noworodka krótko po narodzinach.
Skala obejmuje pięć elementów: czynność serca, oddychanie, napięcie mięśni, reakcję na bodźce oraz zabarwienie skóry. Za każdy z nich dziecko otrzymuje od 0 do 2 punktów. Wynik jest przede wszystkim informacją o stanie dziecka w pierwszych minutach życia i ewentualnej potrzebie szybkiej pomocy.
Apgar nie jest badaniem pozwalającym przewidywać dalszy rozwój dziecka ani diagnozować wszystkich chorób. Nawet noworodek, który otrzymał maksymalną liczbę punktów, przechodzi później kolejne standardowe badania.
W pierwszych godzinach życia wykonywane jest również badanie kliniczne przez lekarza oddziału neonatologicznego. Zgodnie ze standardem organizacyjnym opieki okołoporodowej powinno się ono odbyć w ciągu pierwszych 12 godzin życia dziecka.
Co lekarz sprawdza podczas badania noworodka?
Badanie lekarskie jest znacznie dokładniejsze niż szybka ocena wykonywana bezpośrednio po porodzie. Lekarz ogląda dziecko od głowy do stóp, ocenia jego budowę i sprawdza funkcjonowanie poszczególnych układów.
Kontrolowane są między innymi głowa, ciemiączka, jama ustna, oczy, brzuch, kończyny oraz okolica kręgosłupa. Lekarz osłuchuje również serce i płuca, ocenia tętno oraz sprawdza podstawowe odruchy charakterystyczne dla okresu noworodkowego.
Istotna jest także ocena bioder. Badanie pozwala wychwycić nieprawidłowości wymagające dalszej diagnostyki. Nie zastępuje ono jednak późniejszego USG bioder, które wykonuje się już po opuszczeniu oddziału zgodnie z zaleceniami lekarza.
Noworodek jest również ważony i mierzony. W dokumentacji pojawiają się informacje dotyczące masy urodzeniowej, długości ciała, obwodu głowy i innych parametrów potrzebnych do oceny jego rozwoju.
Badanie słuchu wykonuje się jeszcze w szpitalu
Problemy ze słuchem nie zawsze można zauważyć podczas zwykłej obserwacji dziecka. Noworodek może reagować na niektóre dźwięki, a mimo to mieć zaburzenia wymagające dalszej diagnostyki. Dlatego stosuje się przesiewowe badanie słuchu. Jest ono jednym ze standardowych badań wykonywanych podczas pobytu dziecka na oddziale położniczym.
Badanie jest szybkie i bezbolesne. Najłatwiej wykonać je wtedy, gdy dziecko jest spokojne lub śpi. Do ucha przykładany jest niewielki element urządzenia, które pozwala ocenić reakcję narządu słuchu.
Prawidłowy rezultat oznacza, że podczas badania nie wykryto nieprawidłowości wymagających dalszego sprawdzania. Jeśli wynik nie jest prawidłowy, nie oznacza to automatycznie, że dziecko ma trwały niedosłuch.
Na rezultat mogą wpływać między innymi warunki badania lub pozostałości płynu w przewodzie słuchowym. W takiej sytuacji rodzice otrzymują informację o konieczności powtórzenia badania albo zgłoszenia się do odpowiedniej placówki diagnostycznej.
Po co wykonuje się pulsoksymetrię u noworodka?
Kolejną standardową procedurą jest test pulsoksymetryczny. Niewielki czujnik zakładany na kończynę pozwala zmierzyć wysycenie krwi tlenem, czyli saturację. Sam pomiar jest nieinwazyjny i nie powoduje bólu.
Badanie pomaga wykrywać niektóre poważne wrodzone wady serca, które początkowo mogą nie powodować charakterystycznych objawów. Nieprawidłowy wynik jest sygnałem do dalszej oceny stanu dziecka.
Pulsoksymetria nie rozpoznaje wszystkich chorób serca. Prawidłowy rezultat nie zastępuje więc badania lekarskiego. Jeśli neonatolog zauważy niepokojące objawy, może zlecić dodatkową diagnostykę niezależnie od wyniku pomiaru saturacji.
Rodzice często kojarzą pulsoksymetr z urządzeniem używanym podczas infekcji układu oddechowego, ale ta sama zasada pomiaru znajduje zastosowanie również w badaniach przesiewowych najmłodszych dzieci.
Na czym polega badanie z pięty?
Jedną z najważniejszych procedur wykonywanych w pierwszych dniach życia jest pobranie kilku kropli krwi na specjalną bibułę. Najczęściej materiał pobiera się z pięty dziecka. Stąd popularne określenie badanie z piętki.
Niewielka ilość krwi umożliwia prowadzenie badań przesiewowych w kierunku wielu poważnych chorób wrodzonych. W Polsce wszystkie noworodki są obecnie objęte programem przesiewowym dotyczącym 30 chorób. Obejmuje on między innymi fenyloketonurię, wrodzoną niedoczynność tarczycy, mukowiscydozę, rdzeniowy zanik mięśni oraz grupę rzadkich zaburzeń metabolicznych.
Od 2025 roku prowadzone są również pilotażowe badania dotyczące kolejnych chorób, w tym ciężkich złożonych niedoborów odporności, czyli SCID. Zakres programu może więc zmieniać się wraz z rozwojem diagnostyki i decyzjami dotyczącymi badań przesiewowych.
Samo pobranie krwi nie oznacza oczywiście, że lekarze podejrzewają chorobę. Badanie wykonuje się właśnie u dzieci bez objawów, aby wykryć niewielką grupę noworodków wymagających dalszej diagnostyki.
Dlaczego wynik badania przesiewowego może wymagać powtórzenia?
Przesiew nie jest tym samym co ostateczne rozpoznanie choroby. Jego zadaniem jest wyłonienie dzieci, u których istnieje zwiększone prawdopodobieństwo występowania konkretnego schorzenia.
Jeżeli wynik okaże się nieprawidłowy albo niejednoznaczny, rodzice mogą otrzymać informację o konieczności wykonania kolejnych badań. Czasami potrzebne jest również ponowne pobranie próbki, na przykład gdy pierwszego materiału było zbyt mało lub nie spełniał wymagań laboratoryjnych.
Nieprawidłowy przesiew nie powinien być więc utożsamiany z pewną diagnozą. Dopiero badania potwierdzające pozwalają określić, czy dziecko rzeczywiście ma daną chorobę.
Ogromną zaletą całego systemu jest możliwość rozpoczęcia leczenia jeszcze zanim pojawią się poważne objawy. W przypadku niektórych chorób wrodzonych czas rozpoczęcia terapii ma bardzo duże znaczenie dla dalszego rozwoju dziecka.
Czy noworodkowi robi się morfologię krwi?
Zdrowemu dziecku po prawidłowo przebiegającym porodzie nie trzeba rutynowo wykonywać pełnego zestawu badań laboratoryjnych charakterystycznych dla osoby dorosłej. Morfologia, CRP, poziom glukozy czy inne parametry mogą być zlecane wtedy, gdy istnieją określone wskazania medyczne.
Lekarz może zdecydować o dodatkowych badaniach między innymi przy podejrzeniu infekcji, problemach z oddychaniem, nietypowym zachowaniu dziecka, wcześniactwie lub innych nieprawidłowościach obserwowanych po porodzie.
Zakres diagnostyki zależy więc od stanu konkretnego noworodka. Dziecko wymagające opieki na oddziale patologii noworodka lub intensywnej terapii może mieć wykonywanych znacznie więcej badań niż zdrowy noworodek przebywający razem z mamą na zwykłym oddziale położniczym.
Rodzice nie powinni zatem porównywać liczby wykonanych badań z innymi dziećmi urodzonymi w podobnym czasie. Różnice często wynikają ze wskazań medycznych, a nie z pominięcia jakiejś obowiązkowej procedury.
Czy sprawdza się poziom bilirubiny?
Żółtaczka noworodkowa jest bardzo częstym zjawiskiem w pierwszych dniach po porodzie. Wiąże się ze zwiększonym stężeniem bilirubiny, czego najbardziej widocznym objawem jest żółtawe zabarwienie skóry.
Personel obserwuje dziecko pod kątem rozwoju żółtaczki, a jeżeli jest to potrzebne, stężenie bilirubiny może zostać ocenione. W części przypadków wykorzystuje się przezskórny pomiar specjalnym urządzeniem, a w innych konieczne jest pobranie krwi.
Nie każda żółtaczka wymaga leczenia. Lekarz bierze pod uwagę między innymi wiek dziecka liczony w godzinach, uzyskany wynik, tempo jego zmian oraz obecność czynników ryzyka.
Jeżeli stężenie bilirubiny jest zbyt wysokie, stosowane może być leczenie, najczęściej fototerapia. Decyzja zawsze zależy od indywidualnej oceny stanu noworodka.
Jak sprawdza się, czy dziecko prawidłowo je?
Podczas pobytu na oddziale oceniany jest także sposób karmienia. Zgodnie ze standardami w szpitalu sprawdza się między innymi umiejętność ssania noworodka.
Personel obserwuje, czy dziecko potrafi prawidłowo uchwycić pierś lub smoczek, czy efektywnie ssie i połyka oraz czy karmienie nie powoduje nietypowych trudności. Monitorowana jest również masa ciała.
W pierwszych dniach po narodzinach występuje fizjologiczny spadek masy ciała. Lekarz ocenia jednak jego wielkość i bierze pod uwagę sposób karmienia oraz ogólny stan dziecka.
Jeżeli pojawiają się trudności, mama może otrzymać pomoc położnej lub doradcy laktacyjnego. Czasami potrzebna jest również dalsza ocena pediatryczna, szczególnie gdy noworodek jest nadmiernie senny, nie chce jeść albo nie przybiera prawidłowo.
Jakie badania wykonuje się wcześniakom?
Dziecko urodzone przed terminem może wymagać znacznie szerszej diagnostyki. Zakres zależy przede wszystkim od tygodnia ciąży, masy urodzeniowej i stanu po porodzie.
Wcześniaki mogą mieć wykonywane dodatkowe badania krwi, badania obrazowe oraz regularną kontrolę parametrów życiowych. U części dzieci potrzebna jest również diagnostyka narządu wzroku w kierunku retinopatii wcześniaczej.
Lekarze mogą kontrolować również ośrodkowy układ nerwowy, układ oddechowy, serce czy gospodarkę metaboliczną. Nie oznacza to, że każde dziecko urodzone kilka tygodni przed terminem będzie przechodziło dokładnie taki sam zestaw badań.
W przypadku wcześniaków plan opieki jest szczególnie mocno dostosowywany do indywidualnej sytuacji. Rodzice powinni otrzymywać informacje o przyczynach wykonywania kolejnych procedur i wynikach diagnostyki.
Jakie szczepienia otrzymuje noworodek w szpitalu?
Szczepienia nie są badaniami, ale często wymienia się je razem z procedurami wykonywanymi przed wypisem. Po kwalifikacji lekarskiej noworodki otrzymują szczepienia przewidziane dla pierwszych dni życia.
W Polsce dotyczą one szczepienia przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz gruźlicy. Obowiązkowe szczepienie BCG przeciw gruźlicy pozostaje stosowane również w 2026 roku.
Przed szczepieniem dziecko jest kwalifikowane przez lekarza, który ocenia jego stan i ewentualne przeciwwskazania. Z tego powodu termin podania szczepionki może być inny u noworodka zdrowego i u dziecka wymagającego specjalistycznego leczenia.
Informacje dotyczące wykonanych szczepień zostają odnotowane w dokumentacji dziecka, którą rodzice otrzymują przy wypisie.
Co rodzice otrzymują przy wypisie ze szpitala?
Przed powrotem do domu lekarz ponownie ocenia stan noworodka i analizuje przebieg jego pierwszych dni życia. Rodzice otrzymują dokumentację zawierającą informacje dotyczące między innymi porodu, stanu dziecka, przeprowadzonych procedur i wykonanych szczepień.
Warto dokładnie zapoznać się z zaleceniami. Mogą znajdować się tam informacje dotyczące kontroli pediatrycznej, dalszych badań, wizyty patronażowej położnej czy konieczności zgłoszenia się do konkretnej poradni.
Szczególnie ważne jest zwrócenie uwagi na sytuacje, w których konieczne będzie powtórzenie badania słuchu, wykonanie dodatkowej diagnostyki albo ponowne pobranie krwi do badań przesiewowych.
Większość badań wykonywanych jeszcze na oddziale trwa krótko i nie wymaga specjalnych przygotowań ze strony rodziców. Ich znaczenie jest jednak bardzo duże, ponieważ pozwalają ocenić stan dziecka jeszcze przed powrotem do domu i możliwie wcześnie rozpocząć dalszą diagnostykę, jeśli pojawi się taka potrzeba.
Źródło: www.bobaskowo.pl
