Witamina B12 jest potrzebna przez całą ciążę, dlatego nie powinno się ograniczać jej znaczenia wyłącznie do jednego trymestru. Bierze udział między innymi w powstawaniu czerwonych krwinek, syntezie DNA oraz prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego.
Szczególną uwagę zwraca się jednak na pierwszy trymestr, ponieważ właśnie wtedy intensywnie rozwijają się struktury, z których powstają mózg, rdzeń kręgowy i pozostałe elementy układu nerwowego dziecka. Niedobór B12 może zaburzać przemiany folianów, a niski poziom tej witaminy wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wad cewy nerwowej.
Nie oznacza to, że po zakończeniu pierwszych 12 tygodni witamina B12 staje się mniej potrzebna. Rozwój układu nerwowego, tworzenie krwi i wzrost tkanek trwają przez kolejne miesiące.
Dlaczego pierwszy trymestr jest szczególnie istotny?
Pierwsze tygodnie ciąży są okresem bardzo szybkich podziałów komórkowych. Witamina B12 wspólnie z folianami uczestniczy w syntezie materiału genetycznego, dlatego odpowiedni stan odżywienia jest ważny już przed zapłodnieniem i od początku ciąży.
Wiele kobiet dowiaduje się o ciąży dopiero po kilku tygodniach, gdy część ważnych procesów rozwojowych już się rozpoczęła. Z tego względu osoby planujące dziecko, zwłaszcza będące na diecie wegańskiej lub mające problemy z wchłanianiem, powinny wcześniej omówić z lekarzem badanie poziomu B12 i ewentualną suplementację.
Jaką rolę B12 pełni w drugim trymestrze?
W drugim trymestrze dziecko szybko rośnie, rozwijają się narządy, mięśnie oraz układ nerwowy. Zwiększa się również objętość krwi matki, co wiąże się z większym zapotrzebowaniem na składniki uczestniczące w produkcji krwinek.
Niedobór witaminy B12 może prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej. Jej objawami mogą być osłabienie, szybkie męczenie się, bladość skóry, zawroty głowy, duszność lub kołatanie serca. Niedokrwistość w ciąży może mieć różne przyczyny, dlatego samych objawów nie należy traktować jako potwierdzenia niedoboru.
Dlaczego B12 jest potrzebna również w trzecim trymestrze?
W ostatnim trymestrze trwa intensywny wzrost dziecka, dojrzewanie układu nerwowego oraz gromadzenie zapasów składników odżywczych wykorzystywanych po porodzie. Witamina B12 jest transportowana przez łożysko, dlatego stan odżywienia matki wpływa na zapasy noworodka.
Ma to szczególne znaczenie przed okresem karmienia piersią. Zapotrzebowanie na B12 podczas laktacji jest wyższe niż w ciąży, a niemowlę otrzymuje tę witaminę wraz z pokarmem matki. NIH podaje zalecane spożycie na poziomie 2,6 mikrograma dziennie w ciąży i 2,8 mikrograma podczas karmienia piersią.
Kto jest najbardziej narażony na niedobór?
Większe ryzyko dotyczy kobiet stosujących dietę wegańską, ponieważ naturalne źródła witaminy B12 to przede wszystkim produkty pochodzenia zwierzęcego. Ostrożność powinny zachować także osoby na diecie wegetariańskiej, szczególnie gdy rzadko spożywają jajka, mleko lub jego przetwory.
Do grupy ryzyka należą również kobiety:
- po operacjach bariatrycznych,
- z chorobami jelit lub żołądka,
- z niedokrwistością złośliwą,
- przyjmujące niektóre leki ograniczające wchłanianie B12,
- cierpiące na długotrwałe wymioty lub znaczne zaburzenia odżywiania.
ACOG zaleca ocenę sposobu żywienia i stosowanych suplementów już przed ciążą, aby sprawdzić, czy kobieta pokrywa zapotrzebowanie między innymi na witaminę B12.
Czy każda kobieta w ciąży powinna suplementować witaminę B12?
Nie każda ciężarna potrzebuje oddzielnego preparatu z dużą dawką B12. Osoby spożywające mięso, ryby, jajka i nabiał zazwyczaj mogą dostarczyć ją z odpowiednio ułożonej diety oraz preparatu prenatalnego, o ile lekarz nie stwierdzi niedoboru. NHS wskazuje, że dodatkowa suplementacja zwykle nie jest potrzebna przy zróżnicowanym sposobie żywienia, chyba że zaleci ją lekarz.
Inaczej wygląda sytuacja u kobiet na diecie wegańskiej lub z zaburzeniami wchłaniania. W ich przypadku żywność wzbogacana często nie wystarcza do bezpiecznego uzupełnienia niedoboru, dlatego dawkę i formę preparatu powinien dobrać lekarz.
Jak rozpoznaje się niedobór B12 w ciąży?
Podstawą są wywiad, ocena diety, objawy oraz wyniki badań krwi. Samo stężenie B12 należy interpretować ostrożnie, ponieważ w ciąży może ono fizjologicznie spadać i po porodzie zwykle wraca do wcześniejszego poziomu.
Lekarz może zlecić morfologię, oznaczenie witaminy B12, folianów, ferrytyny, a w wybranych przypadkach także dodatkowe badania pomagające odróżnić rzeczywisty niedobór od zmian związanych z ciążą. Nie należy rozpoczynać wysokich dawek wyłącznie na podstawie zmęczenia lub pojedynczego wyniku laboratoryjnego.
Jak uzupełnia się niedobór w ciąży?
Sposób leczenia zależy od przyczyny i stopnia niedoboru. Stosuje się preparaty doustne z cyjanokobalaminą lub zastrzyki z hydroksykobalaminą. Obie metody mogą być wykorzystywane w ciąży przy klinicznie istotnym niedoborze, ale schemat powinien zostać ustalony przez lekarza.
Najbezpieczniej zadbać o prawidłowy poziom B12 jeszcze przed poczęciem, utrzymywać odpowiednią podaż przez wszystkie trzy trymestry, a po porodzie kontynuować zalecone postępowanie, szczególnie podczas karmienia piersią.
Powyższy tekst ma wyłącznie charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę.
Źródło: www.bobaskowo.pl
